بررسی منابع تامین کسری بودجه ۷۹۱ هزار میلیارد تومانی دولت در سال ۱۴۰۳

بر اساس گزارش جدید مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی درباره عملکرد مالی دولت در سال ۱۴۰۳، اگرچه افزایش درآمدهای مالیاتی و گمرکی نقطه مثبت بودجه سال گذشته محسوب می‌شود، اما کسری قابل توجه منابع دولت، چالشی بزرگ برای تأمین هزینه‌ها بود.

در قانون بودجه سال ۱۴۰۳، منابع پیش‌بینی شده ۲٫۲۹۹ هزار میلیارد تومان بود، در حالی که مصارف نهایی به ۲٫۷۸۵ هزار میلیارد تومان رسید که این میزان ۹ درصد بیشتر از سقف تعیین شده بود. افزون بر این، دولت برای جبران کسری هدفمندی یارانه‌ها و هزینه کالابرگ که خارج از بودجه عمومی محسوب می‌شود، ۳۰۵ هزار میلیارد تومان اختصاص داد و مجموع پرداختی‌ها را به ۳٫۰۹۰ هزار میلیارد تومان رساند.

این اختلاف میان منابع تحقق یافته و مصارف، همان کسری بودجه ۷۹۱ هزار میلیارد تومانی را شکل داد که دولت برای جبران آن راه‌های مختلفی را در پیش گرفت.

فروش اوراق مازاد بر سقف بودجه؛ ۲۵۵ هزار میلیارد تومان

یکی از منابع اصلی دولت برای تأمین کسری، فروش اوراق مالی اسلامی خارج از سقف بودجه بود که مجوز فروش ۲۷۰ هزار میلیارد تومان اوراق دریافت شد. از آنجا که این اوراق با تخفیف فروخته می‌شوند، دولت توانست حدود ۲۵۵ هزار میلیارد تومان نقدینگی از این محل جذب کند.

استقراض ۴۶۱ هزار میلیارد تومانی از صندوق توسعه ملی

بخش عمده کسری بودجه از طریق برداشت از صندوق توسعه ملی تامین شد. مجوزهای متعددی برای برداشت از صندوق توسط رهبر معظم انقلاب صادر شد که در نهایت ۴۶۱ هزار میلیارد تومان از این منبع جذب شد. بخش قابل توجهی از این مبلغ (۳۸۶ هزار میلیارد تومان) مربوط به سهم صندوق از صادرات نفت و فرآورده‌های نفتی بود که به بودجه عمرانی اختصاص یافت.

علاوه بر این، ۴۰ هزار میلیارد تومان برای تامین کالابرگ و ۲۰ هزار میلیارد تومان برای تأمین ارز دارو و تجهیزات پزشکی از صندوق برداشت شد. همچنین مبلغی از منابع باقیمانده سال ۱۴۰۲ نیز در سال ۱۴۰۳ هزینه شد.

برداشت ۴۰ هزار میلیارد تومانی از تنخواه بانک مرکزی

برخلاف اظهارات خزانه‌دار کل کشور که اعلام کرده بود در سه سال گذشته دولت از تنخواه استفاده نکرده است، گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس نشان می‌دهد دولت در سال گذشته ۴۰ هزار میلیارد تومان از تنخواه بانک مرکزی برداشت کرده است.

برداشت ۳۵ هزار میلیارد تومان از حساب شرکت‌های دولتی

علاوه بر منابع فوق، دولت حدود ۳۵ هزار میلیارد تومان نیز از حساب‌های شرکت‌های دولتی برداشت کرده است تا بخشی از کسری بودجه جبران شود.

نقش یارانه‌ها در کسری بودجه؛ ۳۸ درصد

مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارش خود به تاثیر قابل توجه یارانه‌ها اشاره کرده است؛ به طوری که حدود ۳۰۵ هزار میلیارد تومان صرف جبران کسری هدفمندی یارانه‌ها شده که معادل ۳۸ درصد از کل کسری بودجه سال ۱۴۰۳ است. اگر این پرداختی‌ها حذف می‌شد، کسری بودجه به حدود ۴۸۶ هزار میلیارد تومان کاهش می‌یافت.

راهکارهای پیشنهادی برای کاهش کسری بودجه

مرکز پژوهش‌ها تاکید کرده که علت اصلی ناترازی بودجه، سیاست‌های ناکارآمد رفاهی، اشتباهات در حوزه انرژی، ضعف نظام اداری و مشکلات پولی و بانکی است. بنابراین، بدون اصلاحات اساسی در این زمینه‌ها، انتظار کاهش کسری بودجه منطقی نیست.

این مرکز پیشنهاد داده که در کوتاه‌مدت باید برآورد منابع بودجه بر پایه ظرفیت‌های واقعی اقتصاد تنظیم شود، اتکا به درآمدهای نامطمئن کاهش یابد و سناریوهای جایگزین برای شرایط کاهش فروش نفت طراحی شود.

همچنین، شفاف‌سازی هزینه‌های پنهان مانند یارانه‌های انرژی و بدهی‌های دولت به صندوق‌ها و وارد کردن آن‌ها در بودجه رسمی، ضروری است تا تصویر واقعی‌تری از وضعیت مالی دولت ارائه گردد.

اصلاح قانون هدفمندی یارانه‌ها، بازتعریف روش حمایت از خانوارهای کم‌درآمد، و بازآرایی نظام یارانه‌های انرژی از دیگر راهکارهای پیشنهادی برای کاهش بار مالی دولت هستند.