تأمین پایدار  بازار برنج با چالش مطالبات معوق

تأمین پایدار کالاهای اساسی در شرایطی که اقتصاد کشور با فشارهای ناشی از تحریم، نوسانات ارزی و محدودیت‌های لجستیکی مواجه است، به یکی از مهم‌ترین شاخص‌های ارزیابی کارآمدی سیاست‌گذاری اقتصادی تبدیل شده است.  در این میان، بازار برنج به‌عنوان یکی از اقلام اصلی سبد غذایی خانوار، تصویری نسبتاً باثبات را در ماه‌های اخیر تجربه کرده؛ ثباتی که به گفته فعالان این حوزه، بیش از آنکه حاصل شرایط ساختاری اقتصاد باشد، مرهون همراهی واردکنندگان، تجار و شبکه توزیع است. با این حال، در پس این آرامش نسبی، چالش‌هایی همچون افزایش هزینه‌های گمرکی، تأخیر در پرداخت مطالبات ارزی و برخی رویکردهای نظارتی، همچنان به‌عنوان موانعی جدی در مسیر پایداری بازار مطرح هستند. موضوعی که می‌تواند در صورت بی‌توجهی، بر روند تأمین و قیمت‌گذاری کالاهای اساسی در ماه‌های آینده اثرگذار باشد. در همین راستا در گفت‌وگویی با قنبر حسامی- عضو انجمن واردکنندگان برنج ایران- به بررسی ابعاد مختلف تأمین این کالای اساسی، چالش‌های پیش‌رو و الزامات حفظ ثبات بازار پرداخته‌ایم.  با هم ماحصل آن را می‌خوانیم:

با توجه به شرایط خاص کشور در دوران جنگ و محدودیت‌های ناشی از آن، چگونه تأمین اقلام اساسی به‌ویژه برنج بدون کمبود و التهاب در بازار انجام شد؟

در خصوص وضعیت بازار برنج، لازم می‌دانم تأکید کنم که علیرغم تحریم‌ها و محدودیت‌هایی که به‌واسطه شرایط جنگی از جمله چالش‌های حوزه لجستیک، حمل‌ونقل و فعالیت بنادر بر کشور تحمیل شده بود خوشبختانه هیچ‌گونه کمبود کالایی در بازار نداشتیم. انبارها مملو از کالا بود و بازار از نظر تأمین در وضعیت مطلوبی قرار داشت و واقعیت این است که نه‌تنها کمبودی وجود نداشت، بلکه افزایش قیمت نگران‌کننده‌ای نیز در بازار مشاهده نشد. این ثبات، حاصل همدلی و همراهی فعالان اقتصادی بود. واردکنندگان، تجار و کسبه بازار در این دوره، همانند نیروهای مسلح در جبهه اقتصادی ایفای نقش کردند و با مسئولیت‌پذیری بالا، از بروز التهاب در بازار جلوگیری کردند

اگرچه در برخی موارد سخت‌گیری‌هایی در حوزه نگهداری و نظارت بر انبارها اعمال شد که شاید همه آن‌ها ضروری نبود، اما در مجموع فعالان اقتصادی با وجود این محدودیت‌ها، از تلاش برای تأمین و حفظ امنیت غذایی کشور دریغ نکردند. این همراهی و ایثار، قابل تقدیر است و باید مورد توجه قرار گیرد. برای استمرار این روند مثبت، لازم است تسهیلات بیشتری در حوزه واردات و نگهداری کالا در انبارها در نظر گرفته شود. اگر موانع کاهش یابد و فرآیندها تسهیل شود، واردکنندگان و صاحبان کالا می‌توانند با قدرت بیشتری به تأمین مستمر کالاهای اساسی ادامه دهند و امنیت غذایی کشور را تضمین کنند.

برای تداوم تأمین پایدار کالاهای اساسی، به‌ویژه برنج، چه پیش‌نیازهایی باید مورد توجه قرار گیرد؟

تأمین مستمر کالاهای اساسی، نیازمند حفظ و تقویت ذخایر استراتژیک در کشور است. این مهم بدون همراهی و تعامل مؤثر میان نهادهای مختلف، به‌ویژه دستگاه‌های نظارتی، محقق نمی‌شود. هرچه این تعامل با صاحبان کالا و فعالان اقتصادی بیشتر باشد، زمینه برای تشویق واردکنندگان و کسبه جهت استمرار فعالیت فراهم‌تر خواهد شد. در چنین شرایطی می‌توان امیدوار بود که این روند به‌صورت پایدار ادامه یابد و کشور در آینده با کمبود یا بحران در تأمین اقلام اساسی مواجه نشود.

در حال حاضر، مهم‌ترین چالش فعالان حوزه واردات کالاهای اساسی چیست؟

متأسفانه یکی از مشکلات جدی، تأخیر طولانی در پرداخت مطالبات واردکنندگان است. بسیاری از فعالان حوزه کالاهای اساسی، از جمله در بخش نهاده‌های دامی، غلات، روغن و برنج، پس از گذشت حدود ۱۷ ماه هنوز موفق به دریافت مطالبات ارزی خود نشده‌اند. این مسئله فشار قابل‌توجهی به واردکنندگان وارد کرده و نه‌تنها موجب ایجاد محدودیت در ادامه فعالیت آن‌ها شده، بلکه به اعتبار و روابط بین‌المللی‌شان با طرف‌های خارجی نیز آسیب جدی وارد کرده است. درخواست ما این است که در اسرع وقت، نسبت به تسویه این بدهی‌های معوق اقدام شود تا از تشدید زیان فعالان اقتصادی جلوگیری شده و آن‌ها بتوانند با توان بیشتری در مسیر تأمین امنیت غذایی کشور ایفای نقش کنند.

در یکی دو سال اخیر شاهد افزایش قیمت برنج بوده‌ایم. به‌ویژه پیش‌بینی می‌شود این روند در ابتدای تابستان نیز تشدید شود. علت این افزایش قیمت را چه می‌دانید؟

بخش مهمی از افزایش قیمت‌ها به تورم عمومی اقتصاد بازمی‌گردد. رشد هزینه‌های تولید، از جمله افزایش قیمت بذر، نهاده‌ها، کود و سموم کشاورزی، همچنین بالا رفتن هزینه نیروی انسانی و تجهیزات، همگی در قیمت تمام‌شده محصول اثرگذار هستند. از سوی دیگر، برخی تحولات و اختلالات در تأمین نهاده‌ها نیز به این روند دامن زده است. به‌طور طبیعی، زمانی که دستمزد نیروی کار افزایش قابل‌توجهی مثلاً در حدود ۶۰ درصد را تجربه می‌کند، این افزایش در قیمت نهایی محصولات کشاورزی از جمله برنج نیز منعکس می‌شود. بنابراین بخشی از رشد قیمت‌ها را می‌توان طبیعی و متأثر از شرایط کلان اقتصادی دانست. با این حال، در مقایسه با برخی دیگر از اقلام غذایی، برنج هنوز افزایش قیمت شدید و خارج از کنترل نداشته و می‌توان گفت بازار در وضعیت نسبتاً متعادلی قرار دارد.

آینده بازار برنج را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ آیا احتمال بروز کمبود یا نوسان شدید وجود دارد؟

پیش‌بینی دقیق بازار، به عوامل متعددی بستگی دارد و در شرایط فعلی نمی‌توان با قطعیت درباره آن اظهار نظر کرد. با این حال، اگر شرایط به سمت ثبات پیش برود به‌ویژه در حوزه‌های واردات، حمل‌ونقل، لجستیک و کشتیرانی، طبیعتاً با مشکل خاصی در تأمین مواجه نخواهیم شد. اما در صورت بروز بی‌ثباتی، این چالش‌ها محدود به بازار برنج نخواهد بود و سایر کالاها را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد. با این وجود، به‌دلیل آنکه برنج هم یک کالای اساسی و هم بخشی از سبد اصلی مصرف خانوار است و در کنار آن تولید داخلی نیز وجود دارد، پیش‌بینی می‌شود در تأمین این کالا با مشکل جدی مواجه نشویم. در مجموع، واردکنندگان و فعالان این حوزه با همراهی دستگاه‌های مسئول، از جمله وزارت جهاد کشاورزی، برای تأمین نیاز کشور پای کار هستند و انتظار می‌رود این روند با قدرت ادامه یابد تا بازار بدون کمبود و التهاب مدیریت شود.

در ماه‌های اخیر، شاهد افزایش تشکیل پرونده‌های تعزیراتی برای واردکنندگان برخی اقلام غذایی از جمله برنج و حبوبات بوده‌ایم. علت این موضوع چیست و چه رویکردی باید در این زمینه اتخاذ شود؟

در شرایط فعلی ترجیح می‌دهم به‌صورت مصداقی به این موضوع ورود نکنم، اما به‌طور کلی معتقدم در تشکیل پرونده‌های تعزیراتی باید دقت و کار کارشناسی بیشتری صورت گیرد. لازم است تصمیم‌گیری‌ها با بررسی دقیق‌تری انجام شود تا از بروز نارضایتی در میان صاحبان کالا جلوگیری شود و در عین حال، زمان و ظرفیت نهادهای نظارتی نیز به شکل بهینه مورد استفاده قرار گیرد. رویکردهای نظارتی اگر مبتنی بر تحلیل دقیق و کارشناسی باشند، هم اثربخش‌تر خواهند بود و هم به پایداری بازار کمک می‌کنند.

وضعیت فعلی بازار نهاده‌های دامی و حبوبات را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

در حال حاضر، با توجه به فعال شدن بنادر شمالی در کنار بنادر جنوبی، روند واردات نهاده‌های دامی به‌خوبی در جریان است. به‌گونه‌ای که می‌توان گفت بازار در وضعیت اشباع قرار دارد و میزان عرضه حتی از تقاضا پیشی گرفته است. بنابراین در این بخش، نه‌تنها کمبودی وجود ندارد، بلکه شرایط از نظر تأمین کاملاً مناسب است.  در حوزه حبوبات نیز، با توجه به افزایش واردات به‌ویژه از مسیرهای شمالی، بازار در وضعیت باثباتی قرار دارد و در حال حاضر کمبودی احساس نمی‌شود. البته تداوم این شرایط، همچنان نیازمند همراهی بیشتر دستگاه‌های مسئول، به‌ویژه در حوزه تسویه مطالبات معوق واردکنندگان است.

برای بهبود روند تأمین کالاهای اساسی و کنترل قیمت‌ها، چه اولویت‌هایی باید در دستور کار قرار گیرد؟

در حوزه واردات کالاهای اساسی، دولت اقدامات و تسهیلاتی را در دستور کار قرار داده که تا حدی به تسهیل فرآیند واردات کمک کرده است، اما این اقدامات کافی نیست و نیاز به تقویت دارد. به‌ویژه در حوزه‌هایی مانند تأمین ضمانت‌نامه‌ها، کاهش هزینه‌های گمرکی و تسهیل فرآیندهای مرتبط با واردات، باید اقدامات جدی‌تری صورت گیرد. یکی از نکات مهمی که باید مورد توجه قرار گیرد، افزایش قابل‌توجه هزینه‌های گمرکی است. به‌طور مثال، در حال حاضر هزینه‌های گمرکی هر کیلوگرم برنج به حدود ۳۰ هزار تومان می‌رسد که با احتساب مالیات بر ارزش افزوده، رقم قابل‌توجهی را تشکیل می‌دهد و یکی از عوامل اصلی افزایش قیمت این محصول به‌شمار می‌رود. در کنار این موارد، بهبود شرایط حمل‌ونقل، تسهیل نگهداری کالا و حرکت به سمت نظارت‌های هوشمند و تخصصی نیز می‌تواند به کاهش هزینه‌ها و افزایش کارایی در زنجیره تأمین کمک کند. در مجموع، بازار در حال حاضر از ثبات نسبی برخوردار است و امیدواریم این روند تداوم یابد. حفظ این شرایط، نیازمند تداوم همکاری و همراهی میان تجار، واردکنندگان، کسبه و دستگاه‌های اجرایی است تا ضمن جلوگیری از افزایش قیمت‌ها، تأمین پایدار کالاهای اساسی برای مصرف‌کنندگان تضمین شود.