رشد ۱۹۶ درصدی نرخ دلار در دوران مدیریت فرزین

این موضوع به معنای رشد بیش از ۸۰ هزار تومانی نرخ دلار است. اما در طول این مدت، فرزین بارها تأکید کرده که قیمت‌های مشاهده شده در بازار آزاد منعکس‌کننده واقعیت‌های اقتصادی نیستند. در این گزارش نگاهی داریم به روند سیاست‌های ارزی و وعده‌های رئیس کل بانک مرکزی که پس از هر جهش ارزی وعده تثبیت نرخ‌ها را داده، اما بازار دلار همچنان به افزایش بی‌سابقه خود ادامه داده و در حال حاضر در کانال ۱۲۱ هزار تومان معامله می‌شود.

محمدرضا فرزین، که از هشتم دی ۱۴۰۱ با وعده مدیریت دقیق بازار ارز و واقعی‌سازی نرخ‌ها هدایت بانک مرکزی را به عهده گرفت، با ورود خود دلار را در حدود ۴۱ هزار تومان تحویل گرفت. اما بلافاصله پس از آن، قیمت‌ها وارد روند صعودی شد و ظرف کمتر از سه سال نرخ دلار به سقف‌های بی‌سابقه‌ای رسید. در فروردین ۱۴۰۴، دلار رکورد ۱۰۵ هزار تومان را شکست و اکنون تا ۱۲۱ هزار تومان پیش رفته است.

با وجود جهش‌های متعدد، فرزین همواره این ارقام را غیرواقعی خوانده و اعلام کرده بانک مرکزی قادر است قیمت دلار را کنترل و کاهش دهد، اما در عمل بازار آزاد به این وعده‌ها بی‌توجه بوده است.

سال ۱۴۰۱؛ ورود فرزین و اولین موج افزایش قیمت

وقتی فرزین کار خود را آغاز کرد، دلار حدود ۴۱ هزار تومان بود، ولی در مدت ۴۰ روز نرخ دلار به سرعت افزایش یافت و در اواخر بهمن ۱۴۰۱ از ۴۵ هزار تومان عبور کرد. تا ابتدای اسفند همان سال، نرخ دلار به ۵۸ هزار تومان رسید. در این بازه، فرزین در چند نوبت اعلام کرد که قیمت‌ها واقعی نیستند و به زودی کاهش خواهند یافت، اما بازار خلاف این وعده‌ها حرکت کرد و افزایش ۴۰ درصدی دلار در پایان سال ۱۴۰۱ نخستین چالش جدی برای سیاست‌گذار بود. او این جهش را یک «حباب» خواند، اما راهکار عملی برای کنترل نداشت.

سال ۱۴۰۲؛ نوسان و افزایش دوباره قیمت‌ها

در سال بعد، دلار با ثبات نسبی آغاز شد اما دوام نیافت و دوباره روند صعودی گرفت. نرخ دلار در این سال از محدوده ۵۰ هزار تومان به حدود ۶۴ تا ۶۵ هزار تومان افزایش یافت. فرزین همچنان مدعی بود که این افزایش‌ها ناشی از هیجان بازار است و نرخ واقعی دلار این رقم‌ها نیست. با این حال، نه بازار متشکل ارز و نه بازار نیما سیاست مؤثری برای کنترل شکاف نرخ رسمی و آزاد اتخاذ نکردند و فاصله قیمت‌ها بیشتر شد.

سال ۱۴۰۳؛ جهش‌های پیاپی تا ۱۰۵ هزار تومان

از مرداد ۱۴۰۳، زمانی که دلار حدود ۵۷ هزار تومان معامله می‌شد، روند افزایشی شدیدی شروع شد. در طی ماه‌های بعد، هر بار دلار سقف جدیدی را ثبت کرد؛ نرخ دلار پاییز ۱۴۰۳ از ۷۰ و ۸۰ هزار تومان عبور کرد و در زمستان به بیش از ۹۰ هزار تومان رسید. نهایتاً در فروردین ۱۴۰۴ رکورد تاریخی ۱۰۵ هزار تومان ثبت شد. در تمامی این دوره، فرزین تأکید می‌کرد نرخ‌های فعلی واقعی نیستند و اصلاح خواهند شد، اما شکاف بین سیاست‌ها و واقعیت بازار هر روز عمیق‌تر شد و دلار به روند صعودی خود ادامه داد.

پاییز ۱۴۰۴؛ دلار به کانال ۱۲۱ هزار تومان رسید

در مهر ۱۴۰۴، قیمت دلار به ۱۱۸ هزار تومان رسید و روند افزایشی در پاییز ادامه یافت تا جایی که هم‌اکنون دلار در حدود ۱۲۱ هزار تومان معامله می‌شود. جالب اینکه در این مدت بانک مرکزی آمار و اطلاعات کلیدی اقتصادی، از جمله گزارش‌های فروش اوراق، داده‌های بازار نیما و مداخلات ارزی را منتشر نکرده که باعث کاهش شفافیت و افزایش نگرانی‌ها در بازار شده است.

وعده‌های بدون ابزار و ناتوانی در کنترل بازار

دلار در زمان مدیریت فرزین بیش از ۱۹۶ درصد افزایش یافته است، اما سیاست‌گذار همچنان بر این باور است که نرخ واقعی پایین‌تر است و وعده مهار بازار را می‌دهد؛ وعده‌ای که تاکنون با کمترین اثربخشی همراه بوده است. با وجود افزایش بی‌سابقه قیمت‌ها، ابزار قوی و شفافیتی که بتواند اعتماد بازار را جلب کند، به چشم نمی‌خورد و بازار ارز در بالاترین سطح تاریخی خود باقی مانده است.